Jakie drzewa owocowe wybrać do małego ogrodu? Odmiany kolumnowe i karłowe.

Do małego ogrodu najlepiej wybrać drzewa owocowe szczepione na podkładkach karłowych (np. M9 dla jabłoni) oraz odmiany kolumnowe, które rosną pionowo i nie tworzą rozłożystych koron. Taki wybór pozwala na posadzenie nawet kilku gatunków, takich jak jabłonie, grusze czy czereśnie, na powierzchni zaledwie kilkunastu metrów kwadratowych, zachowując przy tym obfite plonowanie.

Kilka lat temu pomagałem zagospodarować wąski pas ziemi na ROD “Słonecznik” na poznańskich Smochowicach. Właściciel uparł się na tradycyjną czereśnię na ptasiej podkładce. Skończyło się to tak, że po czterech sezonach korona zacieniła połowę działki, a owoce uciekły na wysokość pięciu metrów. To duży błąd. My postawiliśmy tam ostatecznie na szpaler jabłoni na podkładce P22. Zbiory są mniejsze z jednego pojedynczego drzewa, ale za to mamy cztery różne odmiany dojrzewające systematycznie od lipca do października. Dokładnie tak to powinno wyglądać na ograniczonej przestrzeni.

Czym w praktyce różnią się drzewa kolumnowe od karłowych?

Wielu początkujących działkowców wrzuca te dwa pojęcia do jednego worka. Prowadzi to do fatalnych błędów przy wyznaczaniu rozstawy sadzenia. Odmiany kolumnowe to rośliny posiadające specyficzną mutację genetyczną (często związaną z genem Co u jabłoni), która powoduje, że tworzą one jeden silny przewodnik z bardzo krótkimi pędami bocznymi. Przypominają zielony słup oblepiony owocami. Nie rosną wszerz. Z kolei drzewa karłowe to zwykłe, tradycyjne odmiany (np. Szampion, Gala), które po prostu zaszczepiono na słabo rosnącym systemie korzeniowym. Ich korona ma normalny, kulisty lub stożkowy kształt, ale całe drzewo osiąga maksymalnie dwa i pół metra wysokości.

Chociaż prawdę mówiąc, genetyka kolumnowa u czereśni to nadal trochę loteria, bo wiele odmian sprzedawanych pod tą nazwą w polskich szkółkach wypuszcza z czasem dłuższe pędy i wymaga silnego korygowania sekatorem. Wydaje się to hipotezą potwierdzaną przez wielu sadowników, z którymi rozmawiałem na zeszłorocznych targach. Czasami producenci nadużywają nazwy “kolumnowa” dla zwykłych drzew na podkładkach karłowych prowadzonych w formie wrzeciona.

Jakie podkładki skarlające wybrać do ciasnego ogrodu?

Wybór podkładki decyduje o wszystkim. Kupując sadzonkę z gołym korzeniem, zawsze patrz na etykietę. Dla jabłoni najlepszą i najpopularniejszą opcją jest podkładka M9. Daje drzewa małe, wcześnie wchodzące w okres owocowania. Mają one jednak płytki system korzeniowy. Wymagają palikowania przez całe życie. Wiatr potrafi je po prostu wywrócić pod ciężarem owoców. Alternatywą dla bardzo słabych gleb jest podkładka M26, dająca drzewa półkarłowe. Są trochę większe, ale lepiej znoszą suszę.

W przypadku grusz szukajmy oznaczenia Pigwa S1 lub Pigwa MA. Skarlają one grusze, które z natury są potężnymi drzewami. Zmniejszają ich siłę wzrostu o połowę. Śliwy, brzoskwinie i morele szczepi się najczęściej na siewkach Węgierki Wangenheima, co pozwala utrzymać je w ryzach na małej działce. Czereśnie karłowe wymagają podkładki Gisela 5.

(Prawda jest zresztą absolutnie taka, że większość ludzi kupuje te tanie sadzonki z marketu w foliowych workach, rzuca to na przesuszoną ziemię i potem dziwi się, że drzewko usycha w maju. Sam się nad tym borykałem dzisiaj u siebie we wtorek, kiedy sąsiad przyniósł mi takiego ogryzka z zaschniętym systemem korzeniowym i pytał, co z tym zrobić. Powiedziałem mu prosto z mostu, że z tego już nic nie będzie. Jak kupujesz drzewo, to bierz ze sprawdzonej szkółki, gdzie korzeń jest wilgotny i ma włośniki, inaczej szkoda twojego czasu i pieniędzy na nawozy i kopanie dołów).

Jak gęsto sadzić drzewka owocowe na działce?

Rozstawa zależy ściśle od siły wzrostu podkładki i formy prowadzenia korony. Brak miejsca wymusza dyscyplinę. Zastosowaliśmy na jednym z wdrożeń system gęstego sadzenia i efekty przerosły oczekiwania.

• Drzewa kolumnowe sadzimy w rzędzie co 60 do 80 centymetrów. Odległość między rzędami powinna wynosić około metra, żeby zapewnić sobie swobodny dostęp z taczką i opryskiwaczem. To pozwala stworzyć owocujący żywopłot oddzielający trawnik od warzywnika.
• Drzewa karłowe (np. na podkładce M9) wymagają rozstawy w okolicach półtora do dwóch metrów.
• Jeśli planujesz prowadzić drzewa w formie szpaleru rozpiętego na drutach (tzw. palmeta), odległość między pniami może wynosić około 120 centymetrów. Wymaga to jednak corocznego, radykalnego cięcia letniego i wyginania młodych przyrostów do poziomu.
• Pojedyncze drzewa półkarłowe.

Zwróć uwagę na asymetrię tej listy. Nie bez powodu pominąłem szczegóły przy ostatnim punkcie. Większość amatorów i tak sadzi półkarłowe drzewa za gęsto, ignorując fakt, że po dekadzie wejdą one na siebie gałęziami, ograniczając dostęp światła i sprzyjając chorobom grzybowym takim jak mączniak czy parch jabłoni.

Czy drzewa kolumnowe owocują w pierwszym roku po posadzeniu?

Zazwyczaj tak. Często widzi się sadzonki w pojemnikach, które już w szkółce mają zawiązane owoce. Ja zawsze doradzam obrywanie tych pierwszych zawiązków. Wiem z doświadczenia, że roślina, która ledwie co trafiła do gruntu, powinna ładować całą energię w budowę systemu korzeniowego, a nie w karmienie dwóch jabłek. Zostawienie owoców w pierwszym roku drastycznie osłabia przyrosty i zwiększa ryzyko przemarznięcia zimą.

Zostawiamy je w spokoju dopiero w drugim sezonie. Odmiany takie jak jabłoń Polka czy Bolero potrafią wtedy wydać nawet kilka kilogramów owoców. Zbiory rosną z każdym rokiem. Po pięciu latach z jednego wąskiego drzewka zbierzesz wiadro pięknych jabłek. Musisz tylko dbać o podlewanie, bo karłowy korzeń nie sięga głęboko po wodę gruntową.

Jakie zapylacze dobrać do małego ogrodu?

Większość drzew owocowych to rośliny obcopylne. Oznacza to, że do zawiązania owoców potrzebują pyłku z innej odmiany tego samego gatunku, która kwitnie w tym samym czasie. Posadzenie jednej, samotnej gruszy na środku trawnika to gwarancja pięknych kwiatów wiosną i zerowych plonów jesienią. To frustrujące zjawisko.

W ciasnym ogrodzie masz dwa wyjścia. Pierwsze to posadzenie dwóch różnych odmian kolumnowych blisko siebie. Drugie to wybór odmian samopylnych. Z samopylnością u jabłoni jest krucho, ale w przypadku śliw (np. Cacanska Lepotica) czy wiśni (np. Łutówka) sprawa jest dużo prostsza. Jeżeli decydujesz się na jabłonie, połącz odmianę Gala z Golden Delicious albo Szampion z Idared. Kwitną w podobnym terminie i świetnie się zapylają. Zastanawiacie się zresztą, dlaczego czasem mimo dwóch drzew owoców nadal nie ma? Sam się nad tym głowiłem wiosną. Winna bywa pogoda. Brak pszczół podczas zimnej i deszczowej majówki kładzie cały proces zapylania, niezależnie od tego, jak blisko rosną drzewa.

Jak przygotować ziemię przed sadzeniem?

Ziemia z wykopu rzadko nadaje się do bezpośredniego zasypania korzeni. Podstawą jest wzbogacenie jej w materię organiczną. Kopiemy dół o szerokości i głębokości około 60 centymetrów. Dno spulchniamy widłami. Wykopaną ziemię mieszamy pół na pół z dobrze przerobionym kompostem. Nigdy nie dajemy świeżego obornika bezpośrednio pod korzenie, bo spalimy włośniki.

Warto sprawdzić pH gleby. Jabłonie i grusze preferują lekko kwaśne środowisko (pH 6,0-6,5), podczas gdy pestkowe lubią odczyn zbliżony do obojętnego (pH 6,5-7,0). Jeśli masz na działce kwaśny piach, dodaj do mieszanki trochę kredy nawozowej. ZAMIAST sypać sztuczne nawozy granulowane w pierwszym roku, postaw na mikoryzę. Wymieszanie żelu mikoryzowego z wodą i umoczenie w nim korzeni przed posadzeniem daje roślinie potężnego kopa na start, zwiększając powierzchnię chłonną korzeni.

Które gatunki owocowe nadają się do uprawy w donicach na balkonie?

Uprawa pojemnikowa to świetna alternatywa dla osób bez kawałka własnego trawnika. Wymaga to jednak specyficznego podejścia do podlewania i nawożenia. W zamkniętej donicy roślina jest całkowicie uzależniona od Ciebie.

Najlepiej w donicach sprawdzają się jabłonie kolumnowe i brzoskwinie karłowe. Brzoskwinia odmiany Honey Gold tworzy piękną, miniaturową koronę i rodzi pełnowymiarowe owoce. Donica musi mieć co najmniej 40-50 litrów pojemności i solidne otwory drenażowe na dnie. Na spód sypiemy warstwę keramzytu. Ziemia powinna być cięższa, gliniasto-piaszczysta, żeby dobrze trzymała wilgoć. Gotowe podłoża torfowe z marketu wysychają na wiór w ciągu jednego upalnego dnia.

Zimowanie drzew w donicach to osobny problem. Mróz atakuje korzenie ze wszystkich stron. W gruncie temperatura rzadko spada poniżej zera na głębokości pół metra. Na balkonie donica przemarza na wskroś. Zabezpieczamy pojemniki owijając je grubą warstwą agrowłókniny, folii bąbelkowej lub wstawiając je do większego kartonu wypełnionego trocinami. Gruby styropian podłożony pod spód donicy izoluje ją od zimnej posadzki tarasu.

Jak ciąć drzewa o pokroju kolumnowym by nie rosły wszerz?

Cięcie to zabieg wywołujący najwięcej stresu u amatorów. Drzewa kolumnowe wybaczają wiele błędów, bo z natury nie chcą tworzyć rozbudowanej korony. Skupiamy się głównie na cięciu letnim, wykonywanym w sierpniu.

Zasada jest prosta. Skracamy wszystkie boczne pędy, które wyrosły w danym sezonie, zostawiając około 3-5 oczek (liści) od przewodnika. Z tych skróconych pędów w następnym roku wytworzą się krótkopędy owoconośne. Przewodnika, czyli głównego pnia, nie ruszamy, dopóki drzewo nie osiągnie pożądanej przez nas wysokości (zazwyczaj około 2,5 metra). Kiedy dotrze do tego pułapu, ucinamy wierzchołek. Wtedy roślina spróbuje wypuścić mocne pędy zastępcze u góry, które musimy bezwzględnie wyłamywać w kolejnych latach.

Zwykłe drzewa karłowe tniemy zupełnie inaczej. Wymagają one cięcia zimowo-wiosennego (luty/marzec). Usuwamy pędy krzyżujące się, rosnące do środka korony oraz tzw. wilki (pionowe, silne pędy jednoroczne). Ważne jest zachowanie dominacji przewodnika nad gałęziami bocznymi. Prześwietlona korona szybko wysycha po deszczu, co mocno ogranicza rozwój zarodników parcha.

Czy sadzenie jesienne jest lepsze od wiosennego?

Zdecydowana większość szkółkarzy poleca sadzenie jesienne (od października do pierwszych większych mrozów). Drzewko z gołym korzeniem posadzone w tym terminie ma czas na zregenerowanie uszkodzeń i odbudowę włośników przed nadejściem zimy. Wiosną startuje z wegetacją znacznie szybciej niż sadzonki wkopane w kwietniu. Gleba jesienią jest naturalnie wilgotna, więc odpada problem ciągłego biegania z konewką.

Wiosenne sadzenie wymusza na nas regularne, obfite podlewanie. Często zdarzają się suche i wietrzne wiosny, które potrafią wysuszyć młodą roślinę w kilka dni. Wyjątkiem są brzoskwinie, morele i nektaryny. Te gatunki są bardzo wrażliwe na mrozy. Posadzone jesienią mogą nie przetrwać surowej zimy. W ich przypadku wiosenny termin jest bezpieczniejszy. Rośliny w doniczkach (pojemnikowane) możemy sadzić przez cały sezon wegetacyjny, nawet w środku upalnego lata, pod warunkiem zapewnienia im wody.

Ostateczny wygląd małego ogrodu zależy wprost od ilości włożonej pracy. Kupno odpowiedniej odmiany to dopiero początek drogi. Gleba, nawodnienie i regularne cięcie decydują o plonach. Przestańcie bać się sekatora i zacznijcie traktować swoje miniaturowe sady jak systemy, które trzeba aktywnie kształtować. Wyjdź jutro rano na działkę, zmierz dostępną przestrzeń, sprawdź nasłonecznienie i zamów swoje pierwsze drzewa kolumnowe. Nic nie daje takiej satysfakcji, jak zerwanie własnej, niepryskanej chemią gruszy prosto z drzewa na własnym tarasie.

Często zadawane pytania (FAQ)

• Czy drzewa kolumnowe owocują w pierwszym roku po posadzeniu?
  Często zawiązują owoce w pierwszym roku, ale zaleca się ich obrywanie. Drzewo powinno skupić energię na budowie systemu korzeniowego. Pełne owocowanie rozpoczyna się zazwyczaj w drugim lub trzecim sezonie.
• Jak gęsto można posadzić drzewa kolumnowe?
  Drzewa kolumnowe można sadzić bardzo gęsto, zachowując rozstawę od 60 do 80 centymetrów w rzędzie. Pozwala to na stworzenie owocującego szpaleru na bardzo małej powierzchni.
• Jaka podkładka jest najlepsza dla jabłoni do małego ogrodu?
  Najlepszym wyborem jest podkładka karłowa M9. Ogranicza ona siłę wzrostu drzewa do około 2-2,5 metra i przyspiesza wejście w okres owocowania. Wymaga jednak stosowania podpór.
• Czy drzewa owocowe w donicach trzeba zabezpieczać na zimę?
  Tak. Korzenie w donicach są niezwykle narażone na przemarzanie. Pojemnik należy owinąć materiałem izolacyjnym (np. agrowłókniną, folią bąbelkową) i odizolować od zimnego podłoża styropianem.
• Jak przycinać drzewa kolumnowe?
  Cięcie wykonujemy głównie latem (sierpień). Skracamy wszystkie nowe pędy boczne na długość 3-5 oczek od przewodnika. Wierzchołek ucinamy dopiero, gdy drzewo osiągnie docelową wysokość.
• Kiedy najlepiej sadzić drzewka owocowe z gołym korzeniem?
  Najlepszym terminem dla większości gatunków jest jesień (październik-listopad). Wyjątkiem są brzoskwinie i morele, które ze względu na wrażliwość na mróz bezpieczniej sadzić wczesną wiosną.

Bibliografia

1. Instytut Ogrodnictwa – https://inhort.pl
2. Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa – https://piorin.gov.pl
3. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi – https://www.gov.pl/web/rolnictwo
4. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska – https://gios.gov.pl
5. Polski Związek Działkowców – https://pzd.pl

Podobne artykuły:

Po ilu latach kwitnie Kamelia? Dalie są piękne. Radzimy, jak uprawiać georginie w ogrodzie i doniczce. Kiedy przycinać tuje i jak to robić, żeby nie zbrązowiały od środka? Jak walczyć z rdzą gruszy – przyczyny i skuteczne opryski. Kiedy, jak i czym wapnować glebę w przydomowym warzywniaku?