Najskuteczniejsze przechowywanie jabłek i ziemniaków na zimę wymaga utrzymania temperatury w przedziale od 2 do 4 stopni Celsjusza oraz wilgotności na poziomie około 85-90 procent. Zrobienie kopca polega na wykopaniu płytkiego dołu, ułożeniu warzyw na grubej warstwie słomy, a następnie przysypaniu ich na przemian ziemią i słomą, natomiast piwniczka (ziemianka) wymaga wkopania w grunt trwałej, murowanej lub betonowej konstrukcji z obowiązkową wentylacją grawitacyjną.
Większość początkujących ogrodników popełnia ten sam błąd na starcie. Wrzucają jesienne zbiory do ciepłej piwnicy w bloku mieszkalnym pod rurami z ciepłą wodą. Po trzech tygodniach wszystko gnije. Prawda jest zresztą absolutnie taka, że owoce i warzywa po zerwaniu nadal żyją, oddychają i tracą wodę. Musimy ten proces drastycznie spowolnić. W tym celu obniżamy temperaturę i podnosimy wilgotność. Właśnie dlatego chłodna ziemia sprawdza się o wiele lepiej niż mury ogrzewanego domu. Ziemia naturalnie izoluje i trzyma stałe parametry przez całą zimę.
Jakie warunki są najlepsze do przechowywania jabłek i ziemniaków przez zimę?
Ziemniaki potrzebują absolutnej ciemności. Wystawienie bulw na działanie światła prowokuje wytwarzanie solaniny, która jest toksyczna i nadaje im gorzki smak. Ziemniak robi się zielony. Jabłka światła się nie boją, ale reagują na najmniejsze wahania temperatury. Spadek poniżej zera wymraża komórki miąższu. Skok powyżej 5 stopni przyspiesza dojrzewanie i przejrzewanie. Celujemy w wąskie widełki termiczne.
Wilgotność powietrza to drugi fundament. W suchym pomieszczeniu jabłko po prostu wyschnie na wiór i pomarszczy się jak stara skóra. Odpowiedni mikroklimat w ziemiance lub kopcu zapobiega utracie wody z tkanek. Kiedy budowaliśmy pierwszą testową piwniczkę na gliniastym podłożu pod Grójcem w 2018 roku, zignorowaliśmy kwestię drenażu. Woda z jesiennych ulew podeszła pod posadzkę, wilgotność skoczyła do 100 procent, a na skrzynkach błyskawicznie pojawiła się pleśń. Stoi woda, gniją zbiory. Musieliśmy ratować zapasy i kopać rowy opaskowe w listopadowym błocie. Od tamtej pory wiem, że naturalna wilgoć gruntu jest pożądana, ale woda stojąca w kałużach to wyrok śmierci dla zapasów.
Dlaczego jabłek i ziemniaków nie wolno trzymać w jednym pomieszczeniu?
Wielu ludzi zrzuca worki z ziemniakami i skrzynki z jabłkami do jednego małego lochu pod schodami. Potem dziwią się, że jedzenie nadaje się tylko na kompost. Winowajcą są gazy i zapachy. Jabłka produkują ogromne ilości etylenu. To gaz roślinny przyspieszający dojrzewanie. Ziemniaki pod wpływem etylenu dostają fałszywy sygnał do startu i zaczynają masowo kiełkować w środku zimy. Tracą twardość, marszczą się i oddają energię w pędy.
Z drugiej strony mamy problem aromatu. Jabłko chłonie zapachy z otoczenia jak gąbka. Ziemniak pachnie specyficznie, ziemiście i lekko piwnicznie. Jeśli zamkniesz je razem, po kilku tygodniach jabłko będzie smakować jak surowy kartofel. To zjawisko rujnuje całe partie owoców.
Rozdzielenie tych plonów to konieczność. Możemy to zrobić na kilka sposobów:
- Budujemy dwa osobne kopce w różnych częściach ogrodu, zachowując dystans minimum kilku metrów.
- W dużej piwniczce stawiamy szczelną ścianę działową, o ile każda z komór ma swój własny kanał wentylacyjny.
- Jabłka przechowujemy w wentylowanej ziemiance, a dla ziemniaków robimy tradycyjny, tani kopiec w gruncie.
- Stosujemy specjalne pochłaniacze etylenu w przechowalniach, choć w warunkach amatorskich to rzadko się opłaca.
Jak gaz (etylen) niszczy twoje zbiory w piwnicy?
Etylen to hormon starzenia się roślin. Działa łańcuchowo. Jedno przejrzewające lub gnijące jabłko emituje gaz, który pobudza sąsiednie owoce. Te również zaczynają dojrzewać szybciej i emitują jeszcze więcej etylenu. Tworzy się samonapędzająca się reakcja. Wentylacja grawitacyjna w piwniczce służy nie tylko do wymiany tlenu, ale przede wszystkim do wyrzucania tego gazu na zewnątrz. Bez cugu powietrza całe pomieszczenie staje się komorą gazową dla twoich plonów.
Jak krok po kroku zrobić tradycyjny kopiec ziemny na warzywa?
Kopcowanie to stara metoda. Nie wymaga prądu, betonu ani pozwoleń na budowę. Wykorzystujemy naturalną pojemność cieplną gruntu. Praca zaczyna się od wyboru miejsca. Szukamy najwyższego punktu w ogrodzie, gdzie woda opadowa naturalnie spływa w dół. Kopiemy rów na głębokość około 20 do 30 centymetrów. Szerokość zależy od ilości plonów, zazwyczaj to około 1 metra. Dno wyrównujemy.
Na dno sypiemy warstwę izolacyjną. Najlepsza jest sucha słoma żytnia lub pszenna. Użycie mokrej słomy to proszenie się o pleśń w pierwszym miesiącu. Warstwa powinna mieć około 15 centymetrów grubości po ubiciu. Na to sypiemy ziemniaki. Formujemy z nich wał w kształcie trójkąta. Nie wrzucamy uszkodzonych bulw, bo jedna zgnilizna zarazi resztę.
Teraz przykrywamy plony. Dajemy kolejną warstwę suchej słomy (około 20 centymetrów) i przysypujemy to ziemią z wykopu. Na początku jesieni warstwa ziemi powinna być cienka, około 10 centymetrów, żeby warzywa mogły odprowadzić nadmiar ciepła po zbiorach. Ziemia musi oddychać. Zamykamy kopiec na głucho dopiero przed nadejściem silnych mrozów.
Jaka głębokość i izolacja kopca chroni przed mrozem?
Kiedy prognozy zapowiadają spadki temperatury poniżej minus 5 stopni, dokładamy izolacji. Dorzucamy kolejną warstwę słomy, a na to grubszą warstwę ziemi (nawet do 30 centymetrów). W rejonach wschodniej Polski, gdzie mrozy bywają ostre, niektórzy przykrywają kopiec dodatkowo gałęziami świerkowymi lub starymi deskami, żeby śnieg tworzył naturalną poduszkę powietrzną.
Warto zamontować pionowy wywietrznik na szczycie kopca. Wystarczy zwykła rura PCV lub wiązka długiej słomy wystająca ponad nasyp. To ułatwi wymianę gazową. Zatykamy ten wywietrznik tylko w czasie najcięższych, siarczystych mrozów.
Jak zbudować przydomową piwniczkę (ziemiankę) w ogrodzie?
Ziemianka to rozwiązanie na lata. Wymaga nakładów finansowych i ciężkiej pracy fizycznej, ale daje nieporównywalny komfort. Wchodzisz po schodkach, zapalasz światło i wybierasz jabłka z półki, zamiast odgarniać zmarzniętą ziemię i słomę z kopca w środku stycznia. Budowę zaczynamy od wykopu. Większość ziemianek zagłębia się na 1,5 do 2 metrów poniżej poziomu gruntu.
Jeśli poziom wód gruntowych na twojej działce jest wysoki (woda pojawia się już na głębokości metra), tradycyjna ziemianka zaleje się po pierwszych roztopach. W takiej sytuacji budujemy piwniczkę do połowy zagłębioną, a resztę konstrukcji obsypujemy grubą warstwą ziemi z zewnątrz. To tzw. piwniczka kopcowa. Podłoga nie powinna być betonowa. Zostawiamy ubite klepisko lub układamy cegłę na podsypce z piasku. Taka posadzka przepuszcza naturalną wilgoć z głębi ziemi.
Z czego wymurować ściany i jak zrobić wentylację w ziemiance?
Ściany muszą wytrzymać napór gruntu. Najlepiej sprawdzają się bloczki betonowe murowane na pełną spoinę. Cegła dziurawka pęknie pod naciskiem mokrej ziemi. Zewnętrzną stronę ścian izolujemy masą bitumiczną. Strop najlepiej wylać z betonu zbrojonego. Na strop kładziemy folię hydroizolacyjną, a następnie sypiemy warstwę ziemi o grubości minimum 60 centymetrów.
Wentylacja to sprawa życia i śmierci dla zapasów. System grawitacyjny opiera się na dwóch rurach. Rura nawiewna musi kończyć się tuż nad podłogą piwniczki (około 20 cm nad posadzką). Rura wywiewna zaczyna się pod samym sufitem po przekątnej stronie pomieszczenia i wychodzi ponad nasyp ziemny. Zimne, świeże powietrze wpada dołem, ogrzewa się od ziemi, zabiera etylen oraz nadmiar wilgoci i ucieka górą. Bez tego ruchu powietrza piwniczka zamieni się w stęchłą jaskinię.
| Cechy rozwiązania | Kopiec ziemny | Piwniczka (Ziemianka) |
| Koszty wykonania | Bardzo niskie (tylko praca rąk i słoma) | Wysokie (materiały budowlane, wykop) |
| Trwałość | Jedno sezonowa (robimy co roku) | Wieloletnia (konstrukcja trwała) |
| Dostęp do zapasów | Trudny (trzeba rozkopywać nasyp zimą) | Bardzo łatwy (wchodzimy drzwiami) |
Które odmiany jabłek i ziemniaków nadają się do długiego leżakowania?
Sukces przechowalniczy zaczyna się już przy zakupie sadzonek lub materiału siewnego. Wczesne odmiany jabłek, takie jak Papierówka czy Paulared, mają miękki miąższ i cienką skórkę. Rozpadną się po dwóch tygodniach w piwnicy. Szukamy twardych odmian zimowych. Szara Reneta to absolutny klasyk. Jej gruba, chropowata skóra świetnie trzyma wilgoć. Idared, Ligol czy Jonagold również wytrzymują w chłodzie aż do wiosny. Zbieramy je twarde, lekko niedojrzałe.
To samo dotyczy ziemniaków. Odmiany wczesne (np. Lord, Denar) mają wodnistą strukturę i krótki okres spoczynku. Szybko zaczną kiełkować. Do zimowego kopca kupujemy odmiany późne i średnio późne. Bryza, Tajfun lub Jelly mają wysoką zawartość skrobi i grubszą skórkę. Odpowiednio przesuszone po wykopkach, potrafią leżeć w kopcu do kwietnia bez większych strat.
Jakie błędy najczęściej niszczą zimowe zapasy w kopcach i piwnicach?
Ludzie niszczą swoje zbiory na własne życzenie przez pośpiech. Brak sortowania to główny grzech. Wrzucenie jabłka bez szypułki, z obiciem po upadku na trawę, gwarantuje rozwój grzybów. Przeglądam każdą sztukę. Owoce idealne idą na dół skrzynki, owoce z drobnymi ryskami lądują na wierzchu do zjedzenia w pierwszej kolejności. Każde jabłko w skrzynce powinno leżeć luźno, bez zgniatania sąsiada.
Kolejny problem to gryzonie. Myszy i nornice traktują kopiec z ziemniakami jak darmową stołówkę. W 2020 roku straciliśmy tak ćwierć tony plonów, bo zapomnieliśmy o siatce. Wokół kopca lub pod posadzką piwniczki należy ułożyć gęstą siatkę stalową. Rury wentylacyjne również zatykamy metalową siatką o drobnym oczku. Plastikowe kratki mysz przegryzie w jedną noc.
Trzeci błąd to zbieranie plonów po deszczu. Ziemniaki wykopane z mokrego błota i od razu wrzucone do piwnicy zaczną gnić. Trzeba je rozłożyć cienką warstwą w przewiewnym, zacienionym miejscu na kilka dni. Skórka musi stwardnieć, a resztki ziemi powinny same odpaść. Dopiero taki suchy towar wędruje do docelowego miejsca składowania.
Bierzcie szpadel. Ziemia przed przymrozkami jest jeszcze miękka. Wystarczy jeden weekend pracy, żeby przygotować prosty kopiec i zabezpieczyć plony przed zimą. Przestańcie trzymać warzywa w ogrzewanych garażach i narzekać na ich psujący się smak.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
- W jakiej temperaturze przechowywać ziemniaki na zimę?
Najlepsza temperatura do przechowywania ziemniaków wynosi od 2 do 4 stopni Celsjusza. Poniżej tej granicy bulwy stają się słodkie, a powyżej zaczynają kiełkować i tracić twardość. - Czy jabłka i ziemniaki można trzymać w jednej piwnicy?
Nie. Jabłka wydzielają etylen, który przyspiesza kiełkowanie ziemniaków. Dodatkowo jabłka chłoną ziemisty zapach bulw, co psuje ich smak. - Jak głęboki powinien być kopiec na warzywa?
Wykop pod kopiec powinien mieć zazwyczaj od 20 do 30 centymetrów głębokości. Wyższa część konstrukcji wystaje ponad grunt i jest izolowana słomą oraz ziemią. - Czym wyłożyć dno kopca na ziemniaki?
Dno kopca najlepiej wyłożyć grubą warstwą (około 15 cm) suchej słomy żytniej lub pszennej. Słoma izoluje warzywa od zimnej ziemi i wchłania nadmiar wilgoci. - Jak zrobić wentylację w ziemiance?
Wentylację grawitacyjną robimy z dwóch rur. Rura nawiewna kończy się 20 cm nad podłogą, a rura wywiewna zaczyna się pod samym sufitem po przeciwległej stronie pomieszczenia. - Jakie jabłka najlepiej nadają się do przechowywania?
Do długiego przechowywania wybieramy zimowe odmiany o twardym miąższu i grubej skórce, takie jak Szara Reneta, Idared, Ligol czy Jonagold.
Bibliografia
1. Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa – https://piorin.gov.pl
2. Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach – https://inhort.pl
3. Ośrodek Doradztwa Rolniczego – https://www.cdr.gov.pl
4. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi – https://www.gov.pl/web/rolnictwo
5. Wydawnictwo Naukowe PWN – https://pwn.pl
Podobne artykuły:
Mech na trawniku – najlepsze domowe i chemiczne sposoby na jego usunięcie
Meble ogrodowe z palet – jak je zabezpieczyć przed deszczem i słońcem?
Czy popiół z kominka nadaje się jako nawóz do ogrodu?
Rośliny miododajne do ogrodu – co posadzić, by pomóc pszczołom?
Jakie rośliny cebulowe sadzić jesienią (tulipany, narcyzy, czosnki)?
