Rośliny miododajne do ogrodu – co posadzić, by pomóc pszczołom?

Najlepsze rośliny miododajne do ogrodu, które realnie pomagają pszczołom, to gatunki zapewniające ciągłość kwitnienia od wczesnej wiosny do późnej jesieni, takie jak krokusy, wierzba iwa, lawenda wąskolistna, facelia błękitna oraz lipa drobnolistna. Aby stworzyć skuteczną taśmę pokarmową dla zapylaczy, posadź różnorodne byliny, krzewy i drzewa nektarodajne w dużych grupach, całkowicie rezygnując z chemicznych środków ochrony roślin. Więc zapomnij o sterylnych trawnikach i równo przyciętych tujach. Owady potrzebują jedzenia, a nie zielonego betonu.

Prawda jest zresztą absolutnie taka, że większość właścicieli działek popełnia ten sam błąd przy planowaniu nasadzeń. Kupują rośliny oczami. Wybierają ogromne, pełne kwiaty o nienaturalnych barwach. Dwa lata temu na mojej działce pod Radzyminem posadziłem pięćdziesiąt modnych tulipanów pełnych z marketu. Efekt? Pszczoły omijały je szerokim łukiem. Dlaczego? Bo w wyniku mutacji genetycznych pręciki tych kwiatów zamieniły się w dodatkowe płatki. Roślina wyglądała ładnie dla oka ludzkiego, ale dla apifauny była pustynią bez grama pyłku. Straciłem czas i pieniądze. Musimy sadzić to, co produkuje nektar i pyłek w mierzalnych ilościach.

Jakie rośliny miododajne do ogrodu posadzić wiosną, żeby obudzić pszczoły?

Pierwsze ciepłe dni to moment krytyczny dla każdej rodziny pszczelej. Zimowla wyczerpuje zapasy. Matka zaczyna czerwić. Robotnice wylatują na pierwszy oblot wiosenny i desperacko szukają białka, by wykarmić nowe pokolenie. Właśnie wtedy w ogrodzie musi pojawić się świeży pyłek. Jeśli go brakuje, rodzina słabnie. To jest prosta biologia i matematyka.

Nie sadź pojedynczych sztuk. Pszczoła miodna ma tak zwaną wierność kwiatową. Zbieraczka leci do konkretnego gatunku i ignoruje inne, dopóki nie zapełni wola miodowego. Daj jej więc plamę koloru. Zamiast rozrzucać krokusy po całym trawniku, zrób jedną dużą wyspę liczącą sto cebulek. To ułatwia owadom pracę. Tracą mniej energii na loty między pojedynczymi kwiatami.

• Wierzba iwa dostarcza potężne ilości pyłku w marcu. Zrobiliśmy na wdrożeniu u znajomego pszczelarza prosty test. Odciął starą wierzbę przy pasiece, bo rzucała cień. W następnym roku ule rozwijały się o miesiąc wolniej, a my musieliśmy ratować je ciastem białkowym. Wierzba to absolutna podstawa.
• Krokusy botaniczne wychodzą spod śniegu. Dają pierwszy, rzadki nektar.
• Miodunka plamista zakwita niewiele później. Ma genialną wydajność i przyciąga też dzikie zapylacze, szczególnie trzmiele, które latają w niższych temperaturach niż pszczoła miodna.
• Przebiśniegi. Krótko i na temat.

Unikaj popularnej forsycji. Ten krzew kwitnie obficie na żółto i krzyczy z daleka, ale jest całkowicie bezużyteczny. Nie produkuje nektaru. Nie daje pyłku. Jest atrapą rośliny. Zastąp ją dereniem jadalnym, który kwitnie w podobnym terminie, a wręcz ocieka życiodajnym sokiem dla murarki ogrodowej i pszczoły miodnej.

Kiedy brakuje pyłku? Co posadzić na letnią dziurę pożytkową?

Większość ogrodów kwitnie w maju. Jabłonie, wiśnie, mniszek lekarski. Wtedy pożytku jest pod dostatkiem. Problem zaczyna się w połowie czerwca. W rolnictwie kończy się rzepak. W ogrodach opadają płatki z drzew owocowych. Zaczyna się letnia dziura pożytkowa. Pszczoły głodują. W gniazdach jest mnóstwo czerwiu, a w polu brakuje jedzenia. Wtedy musisz wkroczyć z odpowiednimi gatunkami.

Chociaż prawdę mówiąc brakuje nam twardych danych za wczoraj dla każdego regionu, wydaje się to jedną z najlepszych opcji na suche lata: posadź byliny odporne na suszę. Nektarowanie zależy od wilgotności powietrza i gleby. Jeśli ziemia wyschnie na pieprz, kwiaty przestają wydzielać nektar. Pszczoła przylatuje i zastaje puste dno kwiatowe.

Dlaczego facelia błękitna daje najwięcej nektaru?

Facelia błękitna to królowa roślin miododajnych. Rośnie szybko. Zakwita po około sześciu tygodniach od wysiewu. Z hektara zbierzesz bez mała prawie połowę tony miodu. Wystarczy przekopać kawałek nieużytku, rzucić nasiona i lekko zagrabić. Nie wymaga nawożenia. Zagłusza chwasty. Kiedy kwitnie, pole dosłownie huczy od owadów.

Zaraz obok facelii postawiłbym ogórecznik lekarski. Wydziela nektar nawet w chłodniejsze dni. Jego kwiaty uzupełniają nektar w ciągu kilku minut po opróżnieniu przez owada. To maszyna do produkcji cukru. Ja wysiewam go raz. Później sam się rozsiewa po całej działce i wyrasta w najmniej oczekiwanych miejscach. Zostawiam go w spokoju, dopóki nie przekwitnie.

Zwróć uwagę na zioła. Kwitnąca kocimiętka, oregano czy tymianek to magnes na pszczoły. Zwykłe zostawienie kilku krzaczków mięty do zakwitnięcia robi ogromną różnicę. My zazwyczaj tniemy zioła na bieżąco do kuchni. Zostaw połowę. Niech wypuszczą kwiatostany. Zobaczysz gatunki zapylaczy, o których istnieniu nie miałeś pojęcia, w tym maleńkie pszczoły samotnice i miesierki.

Jakie krzewy i drzewa miododajne wybrać do małego ogrodu?

Byliny są świetne, ale to drzewa dają prawdziwą masę towarową. Jedna dorosła lipa równa się całemu hektarowi łąki kwietnej. Jeśli masz miejsce tylko na jedno drzewo, wybierz gatunek rodzimy, który naturalnie występuje w naszej strefie klimatycznej. Egzotyczne nowości z marketów często przemarzają albo kwitną w terminach, kiedy nasze zapylacze już nie latają.

Klon polny i klon jawor to fantastyczne opcje. Kwitną wcześnie. Dają gęsty, bardzo pożywny nektar. Z krzewów bez wahania bierz berberys. Ma niepozorne, drobne żółte kwiatki o specyficznym zapachu. Kiedy berberys kwitnie, pszczoły ignorują wszystko inne w okolicy. Zresztą to samo dotyczy śnieguliczki. Kwitnie długo, od czerwca do września, łatając wspomnianą dziurę pożytkową. Mało kto zdaje sobie sprawę, że ten krzew z białymi kulkami to absolutny ratunek dla uli na przełomie lata i jesieni.

Zastanawiacie się zresztą, dlaczego to na produkcji tak wyje na testach po drodze u rolników wielkoobszarowych? Sam się nad tym borykałem dzisiaj u siebie we wtorek. Monokultury. Sadzimy kilometry rzepaku. Rzepak przekwita i na obszarze wielu gmin nie ma dosłownie nic do jedzenia dla owadów. Dlatego nasze przydomowe ogrody, nawet te najmniejsze, stają się ostatnimi bastionami bioróżnorodności. Twój jeden krzew kruszyny pospolitej w rogu płotu ma większe znaczenie, niż ci się wydaje.

Jak zaplanować rabatę miododajną krok po kroku?

Nie kupuj roślin chaotycznie. Zaplanuj taśmę pokarmową. To termin pszczelarski oznaczający ciągłość kwitnienia. Kiedy kończy kwitnąć jeden gatunek, drugi musi właśnie otwierać pąki. W ten sposób zatrzymasz zapylacze u siebie przez cały sezon.

Weźmy na warsztat typową, suchą rabatę od południa. Słońce praży. Ziemia szybko wysycha. Co tam wsadzić? Lawendę, przegorzan kulisty i jeżówkę purpurową. Przegorzan to roślina o wyglądzie osetu z niebieskimi kulami. Ma tak dużo nektaru, że w ciepłe dni widać go gołym okiem w postaci kropelek na kwiatach. Pszczoły nie muszą nawet wchodzić głęboko, po prostu zlizują cukier z wierzchu.

Trawnik to zło. Zielona pustynia z punktu widzenia ekologii. Wymaga koszenia, nawożenia, podlewania. Zamiast walczyć z mniszkiem lekarskim i koniczyną białą, pozwól im rosnąć. Koniczyna biała to doskonała roślina miododajna. Jeśli podniesiesz kosiarkę o dwa centymetry wyżej i będziesz kosić rzadziej, koniczyna zakwitnie. Owady natychmiast się pojawią. Wystarczy zmienić nawyk koszenia raz w tygodniu na koszenie raz na trzy tygodnie. To najtańszy sposób na ratowanie pszczół.

Wrzosy na jesień. Wrzesień to czas, kiedy rodziny pszczele przygotowują się do zimowli. Zbierają ostatnie zapasy. Matka czerwi pszczoły zimowe, które muszą przetrwać do wiosny. Wrzosowisko w ogrodzie daje im węglowodany na ten trudny czas. Pamiętaj tylko, że wrzosy wymagają kwaśnej gleby. Jeśli wsadzisz je do zwykłej ziemi z worka o neutralnym pH, uschną po jednym sezonie. Wymieszaj ziemię z kwaśnym torfem i korą sosnową. To działa.

Dlaczego niektóre modne kwiaty głodzą owady?

Wrócę do tematu zmutowanych kwiatów. Przemysł ogrodniczy wciska nam odmiany o kwiatach pełnych. Róże, piwonie, dalie. Są piękne, ale fizycznie blokują owadom dostęp do nektarników. Pszczoła ląduje na takiej pełnej dalii i nie potrafi przecisnąć się przez gąszcz płatków. Traci energię i odlatuje głodna.

Wybieraj zawsze odmiany o kwiatach pojedynczych. Zwykła, dzika róża (Rosa canina) daje mnóstwo pyłku, w przeciwieństwie do wielokwiatowych róż rabatowych. Dalie o pojedynczych płatkach z widocznym, żółtym środkiem są masowo oblatywane przez trzmiele i pszczoły. Zwracaj na to uwagę w szkółkach. Jeśli nie widzisz pręcików w kwiatku, odłóż doniczkę na półkę.

Zwracam też uwagę na chemię. Roundup i inne glifosaty niszczą chwasty, ale przy okazji trują owady i niszczą bazę pokarmową. Używanie twardej chemii w przydomowym ogródku to absurd. Jeśli masz mszyce, poczekaj na biedronki. Jeśli spryskasz mszyce insektycydem o szerokim spektrum działania, zabijesz też pszczoły, które przyleciały na kwitnące obok rośliny. Toksykologia nie wybiera. Zmieniliśmy te zasady na robocie u nas w stowarzyszeniu i nagle okazało się, że bez oprysków ogród radzi sobie sam, o ile zapewnisz różnorodność gatunkową.

Idź teraz do ogrodu. Wybierz jeden metr kwadratowy jałowego trawnika. Zerwij darń. Przekop ziemię szpadlem. Kup paczkę nasion facelii błękitnej za kilka złotych i rozsyp je na tej ziemi. Lekko przyklep. Za dwa miesiące usiądziesz tam z kawą i usłyszysz głośne buczenie. Zrobiłeś coś, co ma fizyczne, twarde znaczenie dla przetrwania zapylaczy w twojej okolicy. Reszta to tylko gadanie.

Często zadawane pytania (FAQ)

• Jakie są najlepsze rośliny miododajne do małego ogrodu?
  W małych ogrodach najlepiej sprawdzają się byliny i niskie krzewy o dużej wydajności miodowej. Należą do nich lawenda wąskolistna, kocimiętka, oregano, facelia błękitna oraz krzewy takie jak berberys i śnieguliczka biała.
• Kiedy siać facelię błękitną dla pszczół?
  Facelię można siać od wczesnej wiosny (marzec/kwiecień) aż do połowy lata. Ponieważ zakwita już po około 6-8 tygodniach od wysiewu, siew w różnych terminach pozwala na zapewnienie ciągłości pożytku dla pszczół aż do jesieni.
• Czy kwiaty o pełnych płatkach są dobre dla zapylaczy?
  Nie. Odmiany o kwiatach pełnych (np. pełne tulipany, róże, piwonie) powstały w wyniku mutacji, gdzie pręciki zamieniły się w płatki. Owady nie mają dostępu do nektaru ani pyłku w takich kwiatach. Należy wybieraować odmiany o kwiatach pojedynczych.
• Jakie drzewo daje najwięcej miodu?
  Zdecydowanym liderem w polskim klimacie jest lipa drobnolistna oraz lipa szerokolistna. Bardzo wysoką wydajność miodową mają również klony (jawor, polny) oraz robinia akacjowa.
• Dlaczego forsycja nie pomaga pszczołom?
  Forsycja, mimo wczesnego i obfitego kwitnienia, nie wytwarza nektaru i daje śladowe ilości pyłku. Z punktu widzenia owadów zapylających jest rośliną bezużyteczną. Lepszą alternatywą na wczesną wiosnę jest dereń jadalny lub wierzba iwa.
• Czym jest taśma pokarmowa w ogrodzie?
  Taśma pokarmowa to takie zaplanowanie nasadzeń w ogrodzie, aby zapewnić ciągłość kwitnienia roślin od przedwiośnia (luty/marzec) do późnej jesieni (październik). Zapobiega to głodowaniu pszczół w okresach bezpożytkowych.

Bibliografia

1. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi – https://www.gov.pl/web/rolnictwo
2. Lasy Państwowe – https://www.lasy.gov.pl
3. Główny Urząd Statystyczny – https://stat.gov.pl
4. Ośrodek Doradztwa Rolniczego – https://www.cdr.gov.pl
5. Instytut Ochrony Roślin – https://www.ior.poznan.pl

Podobne artykuły:

Jak skonstruować podpory dla kwitnącej glicynii? Jak założyć wrzosowisko w ogrodzie – wymagania glebowe wrzosów. Jakie pnącza rosną najszybciej i zasłonią nieładny płot? Drzewa liściaste o kolorowych liściach – jak urozmaicić zieleń w ogrodzie? Jak walczyć z mchem na kostce brukowej? Domowe sposoby vs myjka ciśnieniowa.