Gdy w domu czuć gaz, należy natychmiast otworzyć szeroko wszystkie okna i drzwi, aby wywołać przeciąg, a następnie bezwzględnie zakręcić główny zawór na instalacji. Pod żadnym pozorem nie wolno włączać światła, używać telefonów ani dzwonków do drzwi, po czym trzeba jak najszybciej opuścić budynek i wezwać pogotowie gazowe pod numerem 992 z bezpiecznej odległości na zewnątrz. To jest bez mała najgorsza opcja z wszystkich, jeśli zaczniesz w takiej chwili szukać źródła nieszczelności na własną rękę. Zmieniliśmy te zasady na robocie już dawno temu. Ludzkie odruchy zawsze prowadzą do tragedii.
Piszę to teraz mocno wkurzony o trzeciej nad ranem po tym, jak wczoraj na osiedlu przy ulicy Waryńskiego u nas w mieście musieliśmy ewakuować cztery piętra. Ktoś po prostu zignorował dziwny zapach na klatce schodowej. Prawda jest zresztą absolutnie taka, że czysty gaz ziemny nie ma żadnego zapachu. Wydobywa się z rur bezszelestnie i bezwinnie. Żebyśmy w ogóle mieli szansę go wyczuć, gazownie dodają do sieci specjalny nawaniacz, najczęściej tetrahydrotiopen, znany w branży jako THT. To właśnie ta substancja daje ten charakterystyczny, ostry smród zgniłych jaj lub zepsutego czosnku. Jeśli go czujesz, instalacja gazowa w twoim budynku jest rozszczelniona.
Skąd wiadomo, że ulatnia się gaz i jak pachnie ta substancja na wczesnym etapie?
Ulatniający się gaz daje o sobie znać na długo przed tym, zanim stężenie osiągnie poziom zagrażający wybuchem. Zapach THT jest wyczuwalny dla ludzkiego nosa już przy bardzo niskich dawkach. Problem polega na tym, że ludzie mają tendencję do wypierania zagrożenia. Myślą, że to zepsute jedzenie w koszu. Albo kanalizacja. Zastanawiacie się zresztą, dlaczego to na produkcji tak wyje na testach po drodze? Sam się nad tym borykałem dzisiaj u siebie we wtorek. Ludzie po prostu ignorują pierwsze sygnały.
Oprócz samego zapachu, nieszczelność instalacji gazowej można rozpoznać po dźwięku. Złamane rury, pęknięte uszczelki przy kuchenkach gazowych czy uszkodzone węże elastyczne mogą wydawać cichy syk. Słychać to wyraźnie, gdy w kuchni panuje absolutna cisza. Ulatniający się gaz pod ciśnieniem zawsze szuka najszybszego ujścia. A jeśli masz w domu butlę z propan-butanem, sytuacja robi się jeszcze gorsza. Propan-butan jest cięższy od powietrza. Ściele się po podłodze, włazi w każdą szczelinę, gromadzi się w piwnicach i kanałach samochodowych w garażu. Gaz ziemny dla odmiany jest lżejszy i ucieka pod sufit. To diametralnie zmienia sposób, w jaki musimy wietrzyć pomieszczenia.
Co dokładnie robić krok po kroku, gdy w domu czuć gaz?
Musisz działać mechanicznie. Bez myślenia o tym, co zostawiasz na stole i czy zamknąłeś laptopa. Kiedy wchodzisz do mieszkania i uderza cię zapach gazu, każda sekunda przebywania w tej atmosferze to ryzyko wywołania iskry zapłonowej.
- Otwórz na oścież okna i drzwi wejściowe, żeby zrobić gwałtowny przeciąg, który rozgoni nagromadzoną mieszankę i wyrzuci ją na zewnątrz budynku, obniżając stężenie poniżej granicy wybuchowości.
- Podejdź do skrzynki lub rury i zakręć główny zawór gazu.
- Uciekaj.
- Zadzwoń na pogotowie gazowe (992) dopiero wtedy, gdy będziesz stać na trawniku przed blokiem, a nie na klatce schodowej.
Jak gaz śmierdzi na klatce, to nie ma czasu na ratowanie telewizora. Wyciągasz rodzinę i wychodzisz. Większość ludzi popełnia błąd, bo próbują zlokalizować wyciek przy użyciu zapalniczki. Brzmi to jak absurdalny żart, ale statystyki straży pożarnej są nieubłagane. Szukanie nieszczelności otwartym ogniem to gwarancja detonacji. Jeśli bardzo chcesz sprawdzić szczelność węża po wymianie kuchenki, używa się do tego specjalnej pianki w sprayu lub zwykłej wody z mydłem. Pęcherzyki pokażą, gdzie ucieka ciśnienie.
Gdzie znajduje się główny zawór gazu w starych i nowych budynkach?
Szybkie odcięcie dopływu to jedyna rzecz, która powstrzymuje dalsze pompowanie paliwa do pomieszczenia. W starych kamienicach i blokach z wielkiej płyty zawór główny dla mieszkania zazwyczaj znajduje się tuż przy gazomierzu. Gazomierz z kolei najczęściej wisi na klatce schodowej w blaszanej szafce, albo w przedpokoju pod sufitem. Rury gazowe są malowane na żółto. Zawsze szukaj żółtej wajchy lub kurka.
W nowym budownictwie oraz w domach jednorodzinnych główny kurek gazowy znajduje się w żółtej skrzynce na zewnętrznej elewacji budynku lub w linii ogrodzenia. Przekręcenie go w pozycję prostopadłą do rury natychmiast odcina gaz. Zawsze miej pod ręką uniwersalny klucz do takich skrzynek. Plastikowe trójkąty lubią się łamać na mrozie. Kup metalowy klucz w sklepie budowlanym i rzuć go do szuflady w przedpokoju.
Czego pod żadnym pozorem NIE WOLNO dotykać przy zapachu gazu?
Zabrzmi to brutalnie. Nie dotykaj absolutnie niczego, co ma w sobie prąd. Wyobraź sobie, że całe twoje mieszkanie jest zalane benzyną po kostki. Czy w takiej sytuacji włączyłbyś światło, żeby lepiej widzieć? Gaz działa dokładnie tak samo, tylko go nie widać.
Iskra zapłonowa to ułamek milimetra. Powstaje przy rozwieraniu styków w najprostszych urządzeniach. Ludzie w stresie działają na autopilocie i to ich gubi. Wchodzą do ciemnego, śmierdzącego przedpokoju i odruchowo naciskają włącznik na ścianie. To wystarczy.
Czego musisz bezwzględnie unikać:
- NIE WOLNO tykać włączników światła. Nawet jeśli jest ciemno.
- NIE WOLNO wyciągać wtyczek z gniazdek. Wyciągnięcie pracującej lodówki z kontaktu generuje potężny łuk elektryczny na bolcach.
- NIE WOLNO używać domofonu ani dzwonka do drzwi sąsiada. Wal w drzwi pięścią.
- NIE WOLNO ściągać przez głowę ubrań ze sztucznych materiałów. Zdejmowanie kurtki z ortalionu lub polaru generuje wyładowania elektrostatyczne. Włosy stają dęba, a ładunek przeskakuje na klamkę.
Nawet użycie smartfona w epicentrum wycieku to ryzyko. Bateria, wibracje, antena. Zadzwoń po służby z zewnątrz. To samo dotyczy latarek. Jeśli musisz świecić, użyj latarki z atestem EX (przeciwwybuchowej), a jeśli takiej nie masz, po prostu otwórz drzwi na klatkę.
Kiedy dzwonić po pogotowie gazowe a kiedy na straż pożarną?
Zasada jest bardzo prosta. Pogotowie gazowe (992) wzywasz, gdy czujesz gaz w mieszkaniu, na klatce schodowej lub przy przyłączu do budynku, ale nic się jeszcze nie pali. Technicy z gazowni mają sprzęt do detekcji, potrafią zlokalizować nieszczelność na podziemnym rurociągu, odciąć zasilanie na węźle i założyć plomby. Mają uprawnienia do ingerencji w sieć przesyłową.
(Szczerze mówiąc, za każdym razem jak jadę na zgłoszenie do starej kamienicy, to zastanawiam się, kto w ogóle odbierał te instalacje w latach osiemdziesiątych. Przecież tam rury idą w takich miejscach, że nawet po zdjęciu tynków nie idzie tego zlokalizować. Ostatnio kuliśmy ścianę przez trzy godziny na Woli, bo na planach rura szła prosto, a w rzeczywistości majster zrobił sobie obejście przez szyb wentylacyjny. Paranoja i tyle w temacie, ale wracając do procedur z ratownictwa…)
Straż pożarną (998 lub 112) wzywasz natychmiast, gdy ulatniający się gaz już się zapalił na przykład przy kuchence. Albo kiedy wyciek jest tak masywny, że słyszysz potężny syk z uszkodzonej rury na ulicy, a gaz gwałtownie uchodzi pod wysokim ciśnieniem. Strażacy zajmą się ewakuacją strefy zagrożenia i zabezpieczeniem terenu przed eksplozją, rozstawiając kurtyny wodne. Jeśli gaz płonie na uszkodzonej rurze, strażacy rzadko go gaszą od razu. Pozwalają mu się wypalić w sposób kontrolowany, czekając na gazowników, którzy zakręcą główną zasuwę. Zgaszenie płomienia bez odcięcia dopływu spowodowałoby natychmiastowe powstanie ogromnej chmury wybuchowej, która mogłaby zniszczyć całą ulicę.
Jakie stężenie gazu w powietrzu prowadzi do wybuchu?
Nie każda ilość gazu w pomieszczeniu wybucha. Musi zostać spełniony warunek odpowiedniej proporcji paliwa do tlenu. Nazywamy to granicą wybuchowości. Granica wybuchowości dla gazu ziemnego (metanu) zaczyna się gdzieś w okolicach pięciu procent objętości w powietrzu, a kończy bez mała na piętnastu. Jeśli gazu jest mniej niż pięć procent, mieszanka jest zbyt uboga. Ogień się nie zapali. Jeśli gazu jest więcej niż piętnaście procent, mieszanka jest zbyt bogata. Brakuje tlenu do reakcji spalania. Gaz będzie się palił tylko na styku z czystym powietrzem, ale nie zdetonuje w całej objętości.
Problem polega na tym, że w zamkniętym pokoju stężenie nigdy nie jest równe. Przy podłodze może być zero, na wysokości wzroku trzy procent, a pod sufitem, gdzie ugrzązł metan, masz równe dziesięć procent. Idealna bomba. Najgorsze wybuchy w blokach z wielkiej płyty, które dosłownie wyrzucają ściany nośne na zewnątrz, mają miejsce właśnie przy stężeniach rzędu dziewięciu procent.
| Rodzaj substancji | Dolna granica wybuchowości (DGW) | Górna granica wybuchowości (GGW) | Zachowanie w powietrzu |
| Gaz ziemny (Metan) | około pięciu procent objętości | blisko piętnastu procent objętości | Unosi się do góry, gromadzi pod sufitem |
| Propan-Butan (LPG) | lekko ponad półtora procenta | niecałe dziesięć procent objętości | Oprada na dół, zalega w zagłębieniach i piwnicach |
Jak widać na zestawieniu, gaz z butli (LPG) jest znacznie bardziej zdradliwy. Wystarczy ledwie półtora procenta stężenia w powietrzu, żeby wygenerować eksplozję. Dlatego w budynkach, w których instalacja jest podłączona do sieci gazu ziemnego, bezwzględnie zakazane jest używanie butli z propan-butanem. Jeśli dojdzie do wycieku obu gazów, jeden idzie pod sufit, drugi na podłogę. Budynek jest nie do uratowania.
Czy tanie czujniki gazu z marketu faktycznie dają radę?
Odpowiem od razu wprost na to pytanie na bazie doświadczeń z interwencji. Tanie czujniki gazu z dyskontu za trzydzieści złotych to złudzenie bezpieczeństwa. To jest bez mała najgorsza opcja z wszystkich. Zmieniliśmy te zasady u nas w firmie i montujemy tylko certyfikowany sprzęt. Tani sensor z Chin po pół roku w kuchni, narażony na opary tłuszczu z patelni i wilgoć z gotowania makaronu, zapycha się brudem. Płytka półprzewodnikowa traci czułość. Kiedy przychodzi prawdziwy wyciek, to urządzenie po prostu milczy, podczas gdy ty śpisz.
Dobry czujnik gazu powinien kosztować swoje i posiadać certyfikat EN 50194. Musi reagować, zanim stężenie osiągnie 20% Dolnej Granicy Wybuchowości (DGW). Pamiętaj też o prawidłowym montażu. Czujnik gazu ziemnego wiesza się na ścianie około piętnaście centymetrów pod sufitem, z dala od wentylacji. Czujnik propan-butanu montuje się piętnaście centymetrów nad podłogą. Ludzie masowo kupują urządzenia “2w1” na czad i gaz, po czym kładą je na szafce nocnej. To fizycznie nie ma prawa działać dla obu tych gazów jednocześnie, bo mają inną gęstość.
Prawo i ubezpieczenia a nieszczelna instalacja gazowa w domu
Kwestie prawne związane z instalacją gazową są bezlitosne. Prawo budowlane nakłada na właściciela lub zarządcę budynku obowiązek przeprowadzania okresowej kontroli stanu technicznego instalacji gazowej co najmniej raz w roku. To nie jest głupi wymóg dla zarobku kominiarzy i gazowników. To twardy dupochron.
Chociaż prawdę mówiąc brakuje nam twardych danych z tego kwartału na temat ubezpieczeń z wczoraj, to wydaje się pewne z wieloletniej praktyki, że żadna firma ubezpieczeniowa nie wypłaci ci odszkodowania za zniszczony dom po wybuchu gazu, jeśli nie przedstawisz ważnego protokołu z corocznego przeglądu instalacji i przewodów kominowych. Likwidator szkód wejdzie na pogorzelisko, poprosi o papiery, a gdy ich nie dostanie, odmówi wypłaty polisy. Zostajesz z kredytem na dziurę w ziemi. Wszystkie węże elastyczne łączące kuchenkę z rurą mają swoją datę ważności, zazwyczaj 10 lat. Jeśli wąż pęknie w jedenastym roku użytkowania, to jest wyłącznie twoja wina z punktu widzenia prawa.
Co sprawdzić po wizycie techników i usunięciu awarii?
Kiedy pogotowie gazowe zlokalizuje przeciek, zakręci zawór i założy plombę, problem wcale nie znika. Gazownicy nie naprawią ci domowej instalacji. Oni tylko zabezpieczają sieć przed wybuchem. Do naprawy musisz wynająć prywatnego instalatora z uprawnieniami grupy trzeciej (G3). Po usunięciu usterki, wymianie zaworu czy uszczelnieniu gwintów pakułami i pastą, instalator musi przeprowadzić główną próbę szczelności.
Polega to na wtłoczeniu w rury sprężonego powietrza lub azotu pod ciśnieniem wyższym niż ciśnienie robocze gazu. Na rurę zakłada się manometr i odczekuje określony czas. Jeśli wskazówka drgnie w dół, instalacja nadal jest dziurawa. Dopiero pozytywny wynik próby szczelności udokumentowany protokołem jest podstawą dla gazowni do zdjęcia plomby z licznika i ponownego odkręcenia kurka.
Musisz też zająć się wentylacją. Prawie wszystkie problemy z gromadzeniem się gazu w domach wynikają z faktu, że ludzie na zimę zaklejają kratki wentylacyjne taśmą, bo wieje im w plecy. Gaz ziemny potrzebuje drogi ucieczki. Sprawna wentylacja grawitacyjna wyciągnie niewielki wyciek na dach, ratując ci życie. Zapchana kratka sprawi, że gaz zostanie w kuchni. Zmieniliśmy u nas podejście do edukacji klientów, ale to walka z wiatrakami. Ludzie wolą zaryzykować wybuch niż zapłacić pięćdziesiąt złotych więcej za ogrzewanie.
Zrób dzisiaj jedną rzecz. Sprawdź, kiedy ostatni raz wymieniałeś elastyczny wąż za kuchenką i gdzie masz klucz do skrzynki gazowej na zewnątrz. Bo jak poczujesz w nocy zgniłe jaja, na czytanie poradników w internecie będzie już za późno.
Najczęstsze pytania (FAQ)
- Jak pachnie ulatniający się gaz w domu?
Czysty gaz ziemny jest bezwonny. Zapach, który czujemy, to sztuczny nawaniacz (THT), który przypomina zapach zgniłych jaj, siarki lub zepsutego czosnku. - Pod jaki numer dzwonić, gdy czuć gaz?
Należy dzwonić na pogotowie gazowe pod numer 992. Zgłoszenia należy dokonać z zewnątrz budynku, aby nie wywołać iskry zapłonowej używając telefonu w strefie wycieku. - Czy przy zapachu gazu można otworzyć okno?
Tak, jest to pierwsza czynność, którą należy wykonać. Otwarcie okien i drzwi tworzy przeciąg, który wyrzuca gaz na zewnątrz i obniża stężenie wybuchowe. - Czego nie wolno robić, gdy w domu ulatnia się gaz?
Bezwzględnie zakazane jest włączanie i wyłączanie światła, odłączanie urządzeń z prądu, używanie telefonów komórkowych, dzwonków do drzwi oraz zapalanie zapałek czy zapalniczek. - Gdzie wyłącza się główny zawór gazu?
W mieszkaniach zawór znajduje się najczęściej bezpośrednio przed gazomierzem. W domach jednorodzinnych kurek główny umieszczony jest w żółtej skrzynce na elewacji lub w ogrodzeniu. - Jak często należy robić przegląd instalacji gazowej?
Zgodnie z prawem budowlanym, przegląd techniczny instalacji gazowej oraz przewodów wentylacyjnych musi być przeprowadzany co najmniej raz w roku.
Bibliografia:
1. Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej – https://www.gov.pl/web/kgpsp
2. Polska Spółka Gazownictwa – https://www.psgaz.pl
3. Główny Urząd Nadzoru Budowlanego – https://www.gov.pl/web/gunb
4. Urząd Regulacji Energetyki – https://www.ure.gov.pl
5. Instytut Nafty i Gazu – https://inig.pl
6. Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo – https://pgnig.pl
