Jak bezpiecznie używać wiertarki – poradnik dla początkujących.

Aby bezpiecznie używać wiertarki, zawsze zakładaj okulary ochronne, stabilizuj obrabiany materiał i dobieraj rodzaj wiertła oraz prędkość obrotową ściśle do twardości podłoża. Przed naciśnięciem spustu upewnij się za pomocą detektora, że w miejscu odwiertu nie przebiegają przewody pod napięciem ani rury wodociągowe. To absolutna podstawa, która chroni przed porażeniem prądem i kalectwem.

Wielu amatorów łapie za elektronarzędzia w weekend, myśląc, że to zabawka. A prawda jest absolutnie taka, że silnik o mocy 800 watów w ułamku sekundy potrafi złamać nadgarstek, jeśli wiertło nagle zablokuje się w zbrojonym betonie. My w warsztacie widzieliśmy już wyrwane kable ze ścian i przewiercone rury z wodą, bo komuś spieszyło się z powieszeniem szafki. Więc przestańmy udawać, że instrukcje BHP czytają tylko tchórze. Jak bezpiecznie używać wiertarki w warunkach domowych i na budowie? Odpowiedź sprowadza się do fizyki, odpowiedniego oporu i odrobiny pokory wobec maszyny.

Jak przygotować stanowisko pracy i sprzęt przed pierwszym wierceniem?

Najpierw zrób porządek pod nogami. Potkniesz się o przedłużacz w trakcie dociskania wiertarki do sufitu i nieszczęście gotowe. Podłącz maszynę do gniazdka dopiero wtedy, gdy wiertło siedzi sztywno w uchwycie. Nigdy wcześniej. Szybkomocujące uchwyty wiertarskie dokręcaj mocno, aż usłyszysz charakterystyczne kliknięcie zapadki. Jeśli masz stary uchwyt zębaty, użyj kluczyka i dociągnij go w dwóch różnych otworach. Wiertło ma być osadzone głęboko i centralnie.

Zawsze używaj rękojeści bocznej. To nie jest opcjonalny gadżet dla słabeuszy. Kiedy wiercisz w twardym materiale, moment obrotowy potrafi wyrwać sprzęt z rąk. Złap wiertarkę oburącz. Jedna dłoń na spuście i rękojeści głównej, druga sztywno na uchwycie bocznym. Zapierasz się nogami o podłoże. Stoisz stabilnie.

• Załóż okulary z poliwęglanu. Zwykłe okulary korekcyjne pękną ci na twarzy, gdy dostaniesz odłamkiem cegły wielkości paznokcia.
• Schowaj luźne kable, zepnij długie włosy i zdejmij bawełniane rękawiczki wampirki, które maszyna wciągnie razem z twoimi palcami, jeśli materiał nagle nawinie się na wrzeciono. Pracuj gołymi rękami lub w ściśle przylegających rękawicach z certyfikatem.
• Użyj ścisków stolarskich. Jeśli wiercisz w luźnym kawałku drewna czy metalu, przymocuj go do blatu. Trzymanie blachy w ręce podczas wiercenia to gwarancja głębokich ran ciętych.
• Sprawdź kierunek obrotów. Przełącznik musi być ustawiony na obroty prawe (zgodne z ruchem wskazówek zegara). Lewe obroty służą tylko do wykręcania wkrętów i wyciągania zakleszczonych wierteł.

Jak sprawdzić, czy w ścianie idą kable przed wierceniem?

Kup detektor przewodów i profili. To po prostu najtańsze ubezpieczenie na życie. Tanie wykrywacze z marketu często kłamią, więc zainwestuj w sprawdzony sprzęt, który odróżnia przewody pod napięciem od zbrojenia i profili aluminiowych. Przyłóż detektor do ściany i powoli przesuwaj go w pionie oraz poziomie wokół miejsca, gdzie planujesz dziurę. Kable zazwyczaj idą w liniach prostych od gniazdek i włączników w górę pod sufit lub w dół do podłogi. Ale w starym budownictwie instalatorzy robili skróty na skos. Nie ufaj logice. Ufaj czujnikom.

Jeśli detektor piszczy, odpuść. Przesuń punkt mocowania szafki o pięć centymetrów. Przewiercenie kabla fazowego wiertłem ze stali szybkotnącej kończy się potężnym zwarciem, zniszczeniem instalacji, a często pożarem wewnątrz puszki. Z wodą jest jeszcze gorzej. Przebita rura z gorącą wodą pod ciśnieniem zaleje ci mieszkanie w kwadrans, zanim zdążysz zbiec do piwnicy zakręcić główny zawór. Zawsze miej plan awaryjny.

Jakie wiertło wybrać do konkretnego materiału?

Użycie wiertła do drewna na betonowej ścianie po prostu spali stal w kilka sekund. Z kolei wiertło do betonu w metalu będzie się ślizgać i zniszczy powierzchnię. Dobór osprzętu to twardy warunek techniczny.

Wiertła do drewna mają na czubku ostry pilot, który centruje otwór i tnie włókna bez szarpania krawędzi. Wiertła do metalu (HSS – High Speed Steel) są gładkie, walcowane lub szlifowane, z kątem wierzchołkowym około 118 stopni. Wiertła do muru i betonu mają na końcu wlutowaną płytkę z węglików spiekanych (potocznie widię), która ma za zadanie kruszyć twardy materiał pod wpływem udaru.

Do twardego betonu, zwłaszcza w blokach, zwykła wiertarka udarowa z marketu za sto złotych po prostu nie wystarczy. Mechaniczny udar zębatkowy będzie wył i skakał po ścianie przez pół godziny, robiąc dziurę o głębokości centymetra. Potrzebujesz młotowiertarki z uchwytem SDS-Plus. Tam udar generowany jest przez pneumatyczny tłok. Narzędzie robi robotę za ciebie, wystarczy je lekko dociskać.

Jak bezpiecznie używać wiertarki udarowej w twardym betonie?

Zaczynasz od punktowania. Zaznacz krzyżyk ołówkiem, weź punktak i uderz młotkiem, żeby zrobić małe wgłębienie. Dzięki temu wiertło nie ucieknie ci na boki przy starcie. Wyłącz udar na pierwsze kilka sekund. Nawierć płytki otwór prowadzący na gładkich obrotach. Kiedy widia zagłębi się na kilka milimetrów, przełącz na tryb wiercenia z udarem.

Dociskaj wiertarkę w osi. Nie wyginaj maszyny na boki, bo złamiesz wiertło. A wyciągnięcie ułamanego kawałka hartowanej stali z głębi betonowej ściany graniczy z cudem. Pracuj w cyklach. Wiercisz dziesięć sekund, wysuwasz wiertło na obrotach, żeby wyrzucić urobek z otworu, i wchodzisz z powrotem. Jeśli tego nie zrobisz, pył zaklinuje rowki odprowadzające i wiertło zatrzyma się w miejscu. Silnik zacznie buczeć i dymić.

(Zresztą powiem wam szczerze, we wtorek miałem akcję u siebie w korytarzu. Wielka płyta, rocznik 82. Chciałem powiesić durny wieszak na kurtki. Kupiłem tanie kołki. Biorę mojego starego Boscha, wbijam się w ścianę, a tam po trzech centymetrach wiertło nagle staje dęba. Trafiłem prosto w drut zbrojeniowy. Maszyna szarpnęła tak, że mało mi barku nie wyrwało, wiertło wygięte w banana, a z otworu leci siwy dym. Tanie kołki poszły do kosza, a ja musiałem kuć obok nowy otwór. Taka jest rzeczywistość pracy bez detektora i z byle jakim osprzętem).

Co zrobić, gdy wiertło zaklinuje się w materiale?

To zdarza się absolutnie każdemu. Trafiasz na zbrojenie, sęk w drewnie albo wióry blokują kanał. Maszyna szarpie i staje.

• Natychmiast puść włącznik. Nie próbuj forsować obrotów, bo spalisz szczotki węglowe albo zerwiesz uzwojenie wirnika.
• Przełącz wiertarkę na lewe obroty. Powoli naciśnij spust i delikatnie ciągnij urządzenie do siebie. W zdecydowanej większości przypadków wiertło gładko wyjdzie po własnym gwincie.

Jeśli wiercisz w metalu i nagle słyszysz pisk, to znaczy, że wiertło się przegrzało i stępiło. Musisz obniżyć prędkość obrotową. W metalu wierci się powoli, nakładając na wiertło kroplę oleju maszynowego do chłodzenia. Szybkie obroty spalają krawędzie tnące w ułamku sekundy.

Wiertarka sieciowa czy akumulatorowa do prac domowych?

Bez mała prawie osiemdziesiąt procent napraw domowych załatwisz dzisiaj dobrą wiertarko-wkrętarką na baterie 18V. Silniki bezszczotkowe dały tym sprzętom moment obrotowy rzędu 50-60 Nm, co spokojnie wystarczy do wiercenia w drewnie, stali i cienkim murze z cegły. Nie plączesz się w kablach. Wchodzisz na drabinę i pracujesz.

Sprzęt sieciowy wyciągamy z szafy tylko do ciężkich zadań. Kiedy musisz wywiercić dwadzieścia otworów o średnicy 12 mm w żelbecie pod potężne kotwy, akumulator podda się po kilku minutach. Wtedy wkracza ciężka młotowiertarka na kablu z poborem 1000 watów. Pamiętaj tylko, by przedłużacz był w pełni rozwinięty z bębna. Zostawienie zwiniętego kabla przy dużym obciążeniu tworzy cewkę indukcyjną, która stopi izolację i wywoła pożar.

Jak dbać o sprzęt po skończonej pracy?

Odłącz wtyczkę z prądu. Wyciągnij wiertło. Przedmuchaj kratki wentylacyjne silnika sprężonym powietrzem. Pył z cegły i betonu jest ścierny jak papier ścierny. Jeśli dostanie się do łożysk i komutatora, zniszczy maszynę w kilka miesięcy. Przetrzyj uchwyt szmatką z odrobiną WD-40, żeby zapobiec rdzy. Schowaj sprzęt do walizki.

Jeśli używasz wierteł SDS, nakładaj odrobinę specjalnego smaru na chwyt wiertła przed włożeniem go do głowicy. Suchy chwyt niszczy mechanizm blokujący uderzenia pneumatycznego.

Idź do garażu, weź kawałek twardej deski, zamocuj ją w imadle i wywierć kilka testowych otworów różnymi wiertłami na różnych prędkościach. Poczuj, jak maszyna reaguje na opór. Zobacz, jak wióry układają się wokół krawędzi. Żadna teoria nie zastąpi twardej, fizycznej praktyki z oporem materii w dłoniach.

Często zadawane pytania (FAQ)

• Czy mogę używać wiertła do betonu w metalu?
  Nie. Płytka z węglika spiekanego na wiertle do betonu jest tępa i służy do kruszenia, a nie skrawania. W metalu będzie się ślizgać, przegrzeje się i zniszczy powierzchnię roboczą.
• Dlaczego wiertarka iskrzy w środku podczas pracy?
  Iskrzenie na komutatorze to normalne zjawisko w silnikach szczotkowych. Jeśli jednak iskry są potężne, nieregularne i towarzyszy im swąd spalenizny, szczotki węglowe są zużyte i wymagają natychmiastowej wymiany.
• Jak wyciągnąć złamane wiertło ze ściany?
  Jeśli wystaje chociaż milimetr, złap go mocno szczypcami zaciskowymi (tzw. morsami) i wykręcaj w lewo. Jeśli ułamało się głęboko, najczęściej trzeba wykuć wokół niego zaprawę cienkim dłutkiem lub po prostu zaszpachlować dziurę i wywiercić nową obok.
• Jakie obroty ustawić do wiercenia w kafelkach?
  Zawsze bardzo niskie. Wyłącz udar całkowicie. Użyj specjalnego wiertła do szkła i glazury (z końcówką w kształcie strzałki). Naklej na płytkę kawałek taśmy malarskiej, żeby wiertło nie ześlizgnęło się na gładkim szkliwie przy starcie.
• Co oznacza moment obrotowy (Nm) w wiertarkach?
  To siła, z jaką wiertarka kręci wrzecionem. Im więcej niutonometrów, tym twardszy materiał i grubsze wkręty maszyna jest w stanie pokonać bez zatrzymywania silnika. Do domu wystarczy 40-50 Nm.
• Czy tanie wiertła z marketu są bezpieczne?
  Do miękkiego drewna tak. Ale w metalu lub twardym betonie tania stal szybko się wygina, pęka i może odprysnąć w twarz. Wiertła to element, na którym absolutnie nie wolno oszczędzać.

Bibliografia

1. Centralny Instytut Ochrony Pracy – https://www.ciop.pl
2. Państwowa Inspekcja Pracy – https://www.pip.gov.pl
3. Polski Komitet Normalizacyjny – https://www.pkn.pl
4. Urząd Dozoru Technicznego – https://www.udt.gov.pl

Podobne artykuły:

Spadł tynk z sufitu? Co zrobić? Jak naprawić? Jak zrobić pianę w wannie? Piecyk rakietowy na drewno – alternatywa dla kuchenki Jak dbać o skórzane buty zimą (sól i wilgoć)? Sposób na zatarte zamki w kurtkach i torbach (parafina, ołówek).