Renowacja schodów drewnianych wymaga bezwzględnie zeszlifowania starej powłoki do surowego drewna, a wybór między lakierowaniem i olejowaniem zależy od oczekiwanej trwałości oraz czasu, jaki chcesz poświęcić na konserwację. Lakier tworzy twardą warstwę odporną na zarysowania, podczas gdy olej wnika głęboko w strukturę deski, pozwalając na punktowe naprawy i zachowując wyczuwalny pod palcami rysunek usłojenia.
Zrywamy plastry starego lakieru i stajemy przed gołym drewnem. Większość ludzi patrzy na zniszczone stopnie dębowe lub sosnowe i myśli, że wystarczy przejechać je papierem ściernym z marketu budowlanego. Gówno prawda. Robiliśmy w zeszłym miesiącu klatkę schodową na warszawskim Mokotowie u zbiegu ulicy Rakowieckiej. Stary suboflex, resztki kleju po wykładzinie dywanowej i trzy warstwy farby olejnej z lat osiemdziesiątych. Zdrapaliśmy to szpachelką podgrzewaną opalarką. Brudna robota. Wymaga maski z filtrem i mocnych kolan.
Od czego zacząć odnawianie starych schodów w domu?
Zawsze zaczynamy od oceny nośności konstrukcji. Jeżeli stopnie uginają się pod ciężarem ciała lub skrzypią, żadna chemia powierzchniowa nie uratuje sytuacji. Trzeba wbić kliny montażowe od spodu albo wstrzyknąć klej poliuretanowy pęczniejący w szczeliny. Dopiero po ustabilizowaniu biegów schodowych wnosimy sprzęt. Cykliniarka podłogowa na schodach się nie zmieści. Używamy szlifierek mimośrodowych o średnicy stopy stopięćdziesiąt milimetrów do głównych płaszczyzn i małych szlifierek typu delta do wyciągania kątów. Kąty to zawsze największa udręka. Zostaje tam najwięcej starego lepiszcza.
Jak sprawdzić stan drewna przed pracą?
Bierzesz mocny śrubokręt i wbijasz go w niewidocznym miejscu pod noskiem stopnia. Sprawdzasz twardość drewna. Dąb i jesion stawiają silny opór. Sosna ustąpi od razu. Zmurszałe fragmenty trzeba wyfrezować i wkleić wstawki z tego samego gatunku. Wypełnianie ubytków szpachlą akrylową na krawędziach mija się z celem. Szpachla wypadnie po trzech miesiącach chodzenia. Pęknięcia wypełniamy mieszaniną pyłu drzewnego ze szlifowania połączonego ze specjalnym spoiwem na bazie żywic. Taka miazga ma identyczny kolor co reszta stopnia.
Szlifowanie schodów drewnianych krok po kroku
Zaczynamy ostro. Zakładasz na rzep szlifierki papier o gradacji czterdzieści. Prowadzisz maszynę równomiernie wzdłuż włókien. W poprzek zrobisz rysy, których potem nie wyciągniesz nawet polerką. Zmieniasz gradację papieru ściernego na sześćdziesiąt. Potem osiemdziesiąt. Na koniec sto dwadzieścia dla lakieru lub sto dla oleju. Olej potrzebuje nieco bardziej otwartych porów drewna, żeby miał gdzie wniknąć.
- Pierwszy zjazd grubym ziarnem zdziera powłokę ochronną i odsłania surowy materiał, generując przy tym potężne ilości gryzącego pyłu, dlatego praca bez odkurzacza przemysłowego podłączonego bezpośrednio do króćca szlifierki skończy się zapyleniem całego pionu mieszkalnego w dół aż do piwnicy.
- Rogi skrobiesz ręczną cykliną.
- Odpylasz powierzchnię wilgotną szmatką przed nałożeniem czegokolwiek.
Prawda jest zresztą absolutnie taka, że nikt wam nie powie w internecie o zapachu palonego jesionu. Kiedyś na zleceniu u klienta w Ząbkach przyciskałem szlifierkę kątową za mocno na rogu. Drewno po prostu sczerniało w ułamek sekundy. Musiałem frezować cały stopień na nowo, bo klient stał mi nad głową z pretensjami. To są te momenty kiedy człowiek ma ochotę rzucić to wszystko w cholerę i iść na etat. Od tamtej pory zawsze sprawdzam docisk na sucho. Maszyna ma pracować własnym ciężarem. Ty tylko nadajesz jej kierunek.
Co lepsze na schody: lakier czy olej?
Decyzja zależy od tego kto po tych schodach biega. Masz owczarka niemieckiego i trójkę dzieciaków z piaskiem w butach? Bierz lakier poliuretanowy dwuskładnikowy. Chcesz czuć pod bosą stopą strukturę natury i masz czas na wcieranie pasty raz w roku? Olejowosk to twój wybór. Zrezygnowaliśmy z symetrycznego podawania wad i zalet. Lakierowanie wybacza lenistwo. Olejowanie wymaga dyscypliny.
| Rodzaj powłoki | Odporność na ścieralność | Możliwość miejscowej naprawy | Wyczuwalność drewna |
| Lakier poliuretanowy wodny | Wysoka. Tworzy twardy film na powierzchni. | Brak. Trzeba cyklinować całą płaszczyznę. | Gładka tafla. Plastik w dotyku. |
| Olejowosk twardy | Średnia. Zabezpiecza pory przed brudem. | Pełna. Wcierasz szmatką w przetarte miejsce. | Czuć każde usłojenie. |
Na rynku warszawskim bez mała dziewięćdziesiąt procent stolarzy przeszło w zeszłym kwartale na lakiery wodne ceramiczne. Śmierdzące chemoutwardzalne wynalazki to margines, bo normy emisji LZO wycięły je z hurtowni. Lakiery wodne nie śmierdzą. Schną w dwie godziny. Ale podnoszą włos drewna. Po pierwszej warstwie podkładowej stopnie robią się szorstkie jak tarka. Musisz wziąć papier sto pięćdziesiąt i ręcznie zmatowić każdy stopień. Zmatowienie ścina te podniesione mikrowłókna. Odpylasz i kładziesz dwie warstwy lakieru nawierzchniowego.
Kiedy bejca wchodzi do gry?
Zmiana koloru schodów to oddzielny problem. Bejcowanie dębu na czarno albo bielenie sosny wygląda świetnie na próbniku w sklepie. W rzeczywistości bejca na schodach to pułapka. Barwnik wnika na ułamek milimetra. Przetarcie lakieru na nosku stopnia oznacza przetarcie bejcy do jasnego drewna. Wygląda to fatalnie. Jeśli upierasz się przy kolorze, dodaj barwnik do oleju. Olej wnika głębiej. Zastanawiacie się zresztą, dlaczego to na produkcji tak wyje na testach po drodze? Sam się nad tym borykałem dzisiaj u siebie we wtorek analizując zgłoszenia reklamacyjne. Klienci myją schody mopem z agresywną chemią. Chemia zżera lakier. Lakier puszcza bejcę.
Jak olejować schody żeby nie lepiły się po wyschnięciu?
Lejesz olej na środek stopnia. Rozprowadzasz blachą stalową lub twardym padem. Czekasz dwadzieścia minut aż drewno wypije swoje. Potem wycierasz nadmiar suchą szmatą bawełnianą absolutnie do sucha. Zostawisz kałużę to rano masz lepką maź, którą trzeba zrywać rozpuszczalnikiem. Koniec instrukcji. Nie ma tu większej filozofii. Błędem amatorów jest traktowanie oleju jak farby. Olej ma nasycić drewno, a nie leżeć na nim warstwą.
Wilgotność powietrza w domu musi oscylować wokół pięćdziesięciu procent. Temperatura pokojowa. Przy kaloryferach rozkręconych na maksimum olej schnie za szybko i nie zdąży spenetrować kapilar. Mikroklimat decyduje o wiązaniu żywic. Używamy olejowosków z dodatkiem krzemianów. Zwiększają twardość. Dąb pije olej równomiernie. Buk potrafi zrobić plamy. Buk ma budowę zamkniętą i w jednym miejscu wpije wszystko, a centymetr dalej zostawi kałużę. Dlatego buku staramy się nie olejować bez specjalnego gruntu.
Ile kosztuje renowacja schodów przez fachowca?
Za stopień dębowy prosty zapłacisz dzisiaj grubo ponad trzysta złotych robocizny. Zabiegowe liczy się podwójnie. Podstopnice z płyty MDF lakierowanej na biało to kolejny wydatek. Policz sobie piętnaście stopni plus spocznik. Robi się z tego konkretna kwota. Materiał ścierny kosztuje. Dobry lakier dwuskładnikowy to wydatek rzędu kilkuset złotych za bańkę pięciolitrową. Tanie lakiery z marketu zetrzesz kapciami w dwa lata.
Zmieniliśmy te zasady na robocie po serii reklamacji. Kiedyś dawaliśmy wybór taniej chemii. Teraz robimy tylko na materiałach sprawdzonych marek. Klient zapomina ile zapłacił, ale pamięta kto spiep***ł robotę, gdy lakier zaczyna się łuszczyć na krawędziach. Wycena zawsze obejmuje zbijanie starych cokołów. Cokoły przyścienne zazwyczaj ulegają zniszczeniu przy demontażu. Trzeba doliczyć koszt nowych listew, cięcia pod kątem i akrylowania szczelin.
Czy można to zrobić samemu?
Można. Wypożyczasz szlifierkę. Kupujesz zapas krążków ściernych. Zamykasz drzwi do innych pomieszczeń i spędzasz weekend na kolanach w pyle. Pierwszy stopień zajmie ci godzinę. Piętnasty zrobisz w dwadzieścia minut. Oszczędzisz kilka tysięcy złotych. Stracisz czucie w palcach od wibracji maszyny. Decyzja jest twoja. Wyprowadzenie płaskiej powierzchni bez falowań od szlifierki wymaga wyczucia. Zbyt długie przytrzymanie tarczy w jednym miejscu robi dołek. Dołek zobaczysz dopiero pod światło, gdy wylejesz pierwszą warstwę lakieru. Wtedy jest już za późno na poprawki.
Mimo to zachęcam do prób. Drewno to wdzięczny materiał. W przeciwieństwie do paneli winylowych czy laminatu, lity dąb czy jesion zniesie cztery lub pięć takich renowacji w swoim cyklu życia. Grubość nakładki stopnia to przeważnie cztery centymetry. Szlifowanie zbiera maksymalnie jeden milimetr. Masz materiału na sto lat użytkowania.
Bierz maszynę w ręce, załóż maskę na twarz i zrób próbę na najniższym stopniu. Zobaczysz, czy ten pył i hałas są dla ciebie do zniesienia.
- Pytania i odpowiedzi:
- Czy przed lakierowaniem schodów trzeba nakładać podkład? Tak, lakier podkładowy odcina resztki starych substancji.
- Jaki papier ścierny do ostatecznego szlifowania przed olejowaniem? Gradacja 100.
- Ile czasu schnie lakier wodny? Powierzchniowo 2 godziny, pełne utwardzenie 14 dni.
- Dlaczego sosna niszczy papier? Przez żywicę.
- Czy olejowosk nadaje się na dąb? To najlepsze rozwiązanie.
- Jak usunąć stare farby? Opalarką i szpachelką.
Bibliografia:
1. Główny Urząd Statystyczny – https://stat.gov.pl
2. Państwowa Inspekcja Pracy – https://pip.gov.pl
3. Instytut Technologii Drewna – https://itd.poznan.pl
4. Lasy Państwowe – https://lasy.gov.pl
